ابرشهرها طیف بسیار گسترده‌ای از انواع بناها، صنایع و افراد در سطوح مختلف اجتماعی را در خود جای داده‌اند و از این لحاظ ساختار پیچیده‌ای را به‌وجود آورده‌اند كه مدیریت آن بسیار مشكل است. با در نظر گرفتن این شرایط، سطح بسیار بالایی از آسیب‌پذیری نیز در وجوه مختلف متوجه این ابرشهرها است.

به علاوه وقوع هر نوع مخاطره‌ای در یك ابر شهر نه‌تنها ساختارهای مختلف آن شهر را متأثر می‌كند، بلكه نتایج آن در سطح بسیار گسترده‌تری در سطوح ملی، منطقه‌ای و جهانی نیز مؤثرند. یكی از نهادهای بین‌المللی كه اقدامات مؤثری در زمینه تدوین و اجرای استراتژی‌های جهانی در زمینه پرداختن به امر مدیریت بحران بالاخص در مناطق شهری فعالیت دارد بانك جهانی است. عمده فعالیت این نهاد در زمینه حمایت‌های مالی و اعتباری در امر ایجاد و یا بازسازی اجزای مختلف محیط‌های شهری است. در این راستا در برآوردهای به عمل آمده، بانك جهانی تنها در بین سال‌های 1980 تا 1999 در حدود 8میلیارد دلار به این امر تخصیص داده است.

مخاطرات زمین‌لرزه در سطح جهان

هر ساله چندین میلیونزمین‌لرزه  با بزرگای متفاوت در جهان رخ می‌دهد. بسیاری از این زمین‌لرزه‌ها به علل مختلفی چون بزرگای بسیار كوچك و وقوع در مناطق دور، به وسیله دستگاه‌های لرزه‌نگاری كشف نشده باقی می‌مانند. به‌طور متوسط در هر سال 2 زمین‌لرزه با قدرت نزدیك به 8 ریشتر، در مواقعی بسیار ویران كننده، در جهان رخ می‌دهد كه با خسارات و تلفات سنگینی همراه است. تعداد تلفات انسانی حاصل از زمین‌لرزه در بین سال‌های 1990 تا 2005، 457698 نفر است.

مخاطرات زمین لرزه در ایران

ایران بخشی از كمربند كوه‌زایی آلپ هیمالیا است. كمربند كوه‌زایی آلپ هیمالیا، به‌عنوان آخرین و جوانترین نواحی كوه‌زایی جهان شناخته شده است. در تحقیقات اخیر مشخص شده است كه بیش از 70 درصد از شهرهای ایران در معرض زمین لرزه‌های مخرب قرار دارند. از سال1340 تاكنون زمین‌لرزه‌های مختلف و در مواقعی بسیار ویران كننده، در مناطق مختلف كشور رخ داده است كه با خسارات و تلفات سنگینی همراه بوده‌اند.

در مقام مقایسه می‌توان به زمین‌لرزه‌های مشابه در سایر نقاط جهان اشاره كرد. برای نمونه در سال 1989 زمین‌لرزه 1/7 ریشتری كالیفرنیا تنها 62 كشته، همچنین چهار روز قبل از وقوع زمین‌لرزه بم، زمین لرزه‌ای 6/6 ریشتری در كالیفرنیای مركزی به وقوع پیوست كه خسارات چندانی به‌جای نگذاشت. در مجموع در قرن بیستم زمین‌لرزه‌های آمریكای شمالی تنها 1000 كشته برجای گذاشته درحالی كه در همین بازه زمانی زمین‌لرزه‌های رخ داده در ایران 126000 كشته در پی داشته است.

نمونه‌های مقایسه‌ای به وضوح نشان می‌دهد كه دلیل چنین تفاوتی در میان خسارات حادث شده تنها شدت زمین لرزه نیست، بلكه نقش اصلی را آسیب‌پذیری محیط‌های شهری ایفا می‌كند. با وجود اینكه از زمین لرزه سال 1962 به بعد، مطالعات و تحقیقات زیادی در ایران صورت گرفته است. هیچ‌یك به نتیجه نرسیده است و سرانجام منجر به ایجاد فجایعی چون خسارات ناشی از زمین‌لرزه بم شده است.

تهران نیز در منطقه‌ای بسیار لرزه خیز واقع شده است. وجود 15 گسل مؤثر بر حوزه استان تهران نیز دلیلی بر این ادعا است. در این میان سه گسل، كه هر یك به تنهایی پتانسیل ایجاد زمین‌لرزه‌ای با بیش از 7 ریشتر قدرت را دارا هستند، مورد توجه خاص قرار گرفته‌اند. این گسل‌ها عبارتند از:گسل مشا (طول: حدود 200كیلومتر)، گسل شمال تهران (طول: حدود 90 كیلومتر)، گسل جنوب ری (طول: حدود 20 كیلومتر).فراوانی زمین لرزه‌های با بزرگی بیش از 4 ریشتر استان تهران در منطقه حائل 150 كیلومتری از سال 1900 تا سال2004 نشان می‌دهد، بالاترین فركانس وقوع سالانه زمین لرزه در این منطقه 1 سال، كمترین فركانس 10 سال و فركانس متوسط 2 سال است. در میان 116 زمین لرزه مورد بررسی قرار گرفته، در حدود 6 زمین‌لرزه با داشتن شدتی بیشتر از 6ریشتر به‌عنوان زمین لرزه‌های بحرانی معرفی شده‌اند كه عموماً در بازه‌های زمانی بین 10 تا 20 ساله رخ داده‌اند.در مورد زمان وقوع زمین‌لرزه‌ها در تهران نیز داده‌ها نشان می‌دهد كه بیشترین زمین لرزه‌ها در غروب و حوالی بامداد اتفاق افتاده است.

مطالعات آماری انجام شده از سوی برخی متخصصان زمین‌لرزه، در زمینه زمین‌لرزه‌های تاریخی ثبت شده در ناحیه ری و تهران حاكی از آن است كه با احتمال بیش از 70‌ به‌طور متوسط هر 158 سال زمین‌لرزه‌ای ویرانگر در این ناحیه رخ داده است. براساس همین تحقیقات آخرین زمین لرزه در تهران 172 سال پیش اتفاق افتاد. بنابراین می‌توان گفت كه وقوع زمین لرزه تهران 14 سال تأخیر زمانی دارد.

به‌علت پیچیدگی حوزه مدیریت بحران شهری، حساسیت بالای مخاطرات طبیعی، بالاخص زمین لرزه، سبب شده است تا طیف گسترده‌ای از این فعالیت‌های جوامع و تجربیات، متوجه بهبود تصمیم‌گیری‌های مربوط به مدیریت بحران زمین‌لرزه در شهرها شود. اهمیت مقوله فوق در مورد شهرهای ایران بالاخص تهران، به‌عنوان شهری دارای دوازده گسل مؤثر و سه گسل اصلی مستعد وقوع زمین لرزه‌هایی قدرتمند دارای ساختاری بسیار پیچیده و آسیب‌پذیر در این زمینه باید مدنظر قرار گیرد.
 
منبع:hamshahrionline.ir